Nadchodząca aukcjaLXII Aukcja: Sztuka Dawna · 1 grudnia 2026, godz. 19:00
bez ramy1/8
Oferta · Sztuka współczesna (po 1945)Niedostępny

Alfred Lenica1899–1977

Farba w ruchu

Obiekt obecnie niedostępny
Datowanie
1949
Technika
tempera, tektura
Wymiary
70 x 100,5 cm
Sygnatura i oznaczenia

sygn. i dat. p. d.: Lenica / 49;

sygn., dat. i opisany na odwrocie: - FARBA W RUCHU - / ALFRED LENICA / 1949 / tempera

Proweniencja

z kolekcji Bożeny Kowalskiej

ID obiektu
1001

Informacje dodatkowe

Praca posiada szkło muzealne.

Opis obiektu

Obraz wystawiany:


-I Wystawa Grupy 4F+R, Poznań, 1949

-Fragmenty Życia, Wystawa Kolekcji Bożeny Kowalskiej, Mazowieckie Centrum Sztuki

Współczesnej „Elektrownia”, Radom, kwiecień-maj 2010

-Alfred Lenica. Plamy na niebie i ziemi, Galeria Piekary, Poznań 2022



Obraz reprodukowany, wzmiankowany:

- Kowalska B., Polska awangarda malarska 1945-1970, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1975, s. 41, il. 4 (cz.-b.)

-Kowalska. B, Fragmenty życia, Pamiętnik artystyczny 1967-1973, Radom, 2010, s.325, il.(barwna)

-Alfred Lenica, pod red. B. Gawrońskiej-Oramus, Warszawa 2014, s.18

-Alfred Lenica. Malarstwo/Painting, Wydawnictwo BOSZ, Olszanica 2016, s.16 (il. barwna)

-Howorus-Czajka M., Przenikanie idei informelu a prasa polska lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku, Gdańsk 2019, s.35

-Alfred Lenica. Plamy na niebie i ziemi, Fundacja 9/11 Art Space, Poznań 2022, s.139, s.189, il. 8 (barwna)

-Kisielewska H., Muzyk obrazu, czyli rzecz o Alfredzie Lenicy, 2023. https://niezlasztuka.net/o-sztuce/alfred-lenica-muzyk-obrazu/ [dostęp: 23.05.2025]

-Encyklopedia PWN. Alfred Lenica (wydanie internetowe, il. barwna). https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Lenica-Alfred;3931552.html [dostęp: 23.05.2025]




Obraz „Farba w ruchu” Alfreda Lenicy z 1949 roku należy do najwcześniejszych przykładów abstrakcji ekspresyjnej w powojennej Polsce i stanowi przełomowe dzieło w historii taszyzmu europejskiego. Powstały zaledwie kilka lat po zakończeniu II wojny światowej udowadnia, że taszyzm narodził się na gruncie polskim autonomicznie, w okresie izolacji rodzimej sceny artystycznej od wpływów zachodnich i na kilka lat przed taszystowskimi inspiracjami Tadeusza Kantora i innych twórców.


Jak zauważyli historycy sztuki, w tym Bożena Kowalska i Jerzy Wolff, Lenica już w latach 40. wypracował idiom plamy i koloru, który później stał się fundamentem dla całej powojennej awangardy. Autorski tytuł obrazu - „Farba w ruchu” (wcześniej w literaturze znany także jako "Farby w ruchu") - odnosi się nie tylko do formalnej strony dzieła, ale także do idei przemiany, przepływu i energii, tak istotnych w taszyzmie.


Kompozycja operuje językiem dynamicznej plamy, szerokiego gestu pędzla i kontrolowanego chaosu. Lenica zachowuje malarską dyscyplinę, dbając o strukturalną spójność form, jednocześnie pozwala na swobodny przepływ farby. Ten sposób działania wyróżnia obraz chociażby od amerykańskiego action painting - reprezentowanego m.in. przez Jacksona Pollocka. Co niezwykle ważne - praca nie jest wynikiem eksperymentu formalnego inspirowanego Zachodem, lecz autentyczną, indywidualną odpowiedzią na potrzebę nowego języka sztuki po traumie wojny.


Koniec lat 40. to przełomowy okres w artystycznej biografii Lenicy, naznaczony nie tylko transformacjami w obszarze pracy twórczej, ale i aktywnością społeczną i organizacyjną. W 1945 roku powrócił do Poznania, został członkiem Polskiej Partii Robotniczej i Związku Polskich Artystów Plastyków (dwa lata później - prezesem okręgu). Był jednym z założycieli awangardowej grupy 4F+R (Forma, Farba, Faktura, Fantastyka + Realizm). Warto podkreślić, że już przed II wojną światową artysta zmieniał sposób budowania kompozycji swoich dzieł: realność przedstawienia ustępowała miejsca uproszczonej formie. W pierwszych latach powojennych znajdziemy odwołania do tragicznych przeżyć lat okupacji, wyrażane bardziej ujęciem symbolicznym niż dokładnym odwzorowaniem rzeczywistości. Charakterystyczne dla tego okresu są eksperymenty formalne Lenicy, łączenie różnorodnych technik artystycznych, a wreszcie - wyklarowanie się własnego języka malarskiej narracji i ekspresja taszystowskiej koncepcji tworzenia.


W kolekcji Bożeny Kowalskiej, legendarnej badaczki polskiej awangardy, opisywany obraz pełnił rolę emblematyczną. Należy do kanonu polskiej historii sztuki jako pierwszy polski obraz taszystowski, przez co ma wartość muzealną. To jeden z najważniejszych obrazów polskiej awangardy XX wieku, a obecność tej klasy obiektu na rynku aukcyjnym to wydarzenie na skalę europejską.

Bibliografia

Taszyzm = Wolność | Tachisme = Freedom, Fundacja Stefana Gierowskiego, Warszawa 2018

O artyście

Alfred Lenica 1899–1977

Jeden z najważniejszych twórców polskiej awangardy XX wieku, malarz abstrakcyjny związany z Poznaniem, Krakowem i Warszawą, z wykształcenia skrzypek i ekonomista. W latach 20. studiował ekonomię na Uniwersytecie Poznańskim oraz grę na skrzypcach w tamtejszym Konserwatorium, równolegle kształcąc się w prywatnym Instytucie Sztuk Pięknych u Adama Hannytkiewicza i Piotra Kubowicza. Po wojnie współtworzył poznańską grupę 4F+R (farba, forma, fantastyka, faktura + realizm), a od połowy lat 60. był członkiem Grupy Krakowskiej, stając się jednym z filarów polskiej sztuki niefiguratywnej. Miał szereg ważnych wystaw indywidualnych w Polsce i za granicą – m.in. w Zachęcie, w galeriach w Genewie, Poznaniu i Krakowie – a poświęcone mu monograficzne pokazy organizowały Muzea Narodowe, m.in. we Wrocławiu i Krakowie. Jego prace znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach muzealnych w kraju oraz licznych kolekcjach prywatnych.

Karta artysty